Η μέθοδος ESA (Environmentally Sensitive Area) μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως Σύστημα Στήριξης Της Λήψης Αποφάσεων. Με την δημιουργία χαρτών στους οποίους οι τιμές ενός ή περισσοτέρων Επιπέδων αλλάζει, καθίσταται εφικτή η ανάλυση των επιδράσεων των αλλαγών αυτών στο περιβάλλον. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζουμε δύο παραδείγματα σεναρίων που αναπτύχθηκαν για τις ακόλουθες περιοχές:
	g	Λεκάνη Agri, Ιταλία
	g	Χανιά, δυτική Κρήτη

g Άνάπτυξη σεναρίων για την Λεκάνη Agri με τη μέθοδο ESA
Συγγραφέας: Agostino Ferrara <ferrara@unibas.it>

Η Λεκάνη Agri βρίσκεται στη Ν. Ιταλία, στην Περιφέρεια της Basilicata. Η Λεκάνη έκτασης  1763 τετρ. χιλμ. χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτη μορφολογική, φυτική, κλιματική και περιβαλλοντική ποικιλομορφία, καθιστώντας την περιοχή ιδανική για μελέτες και αναλύσεις σχετικές με φαινόμενα ερημοποίησης. Η περιοχή χαρτογραφήθηκε χρησιμοποιώντας την μέθοδο ESA (βλπ. κεφάλαιο περί ESI). Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε πως είναι δυνατό η μέθοδος ESA να χρησιμοποιηθεί και ως Σύστημα Στήριξης της Λήψης Αποφάσεων για θέματα διαχείρισης γης.

Περιβαλλοντικά Ευαίσθητες Περιοχές στην ερημοποίηση υπό τις υφιστάμενες χρήσεις γης και πρακτικές διαχείρισης

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Με την χρήση της μεθόδου ESA, εξετάστηκαν τρία σενάρια προκειμένου να εκτιμήσουμε τη δυνατότητά τους να αλλάξουν τον βαθμό περιβαλλοντικής ευαισθησίας σε φαινόμενα ερημοποίησης στην Λεκάνη.

Σενάριο 1: Αναδάσωση υποβαθμισμένων βοσκότοπων (κλίση >35% ; 900-1500μ. πάνω από το επίπεδο της θάλασσας)

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Το πρώτο σενάριο εξετάζει τις επιδράσεις της αποκατάστασης των νυν υποβαθμισμέων βοσκότοπων μέσω προγραμμάτων αναδάσωσης. Η υπό μελέτη περιοχή βρίσκεται κυρίως στην Άνω και Μέση Λεκάνη της Agri όπου τα απόκρημνα και υποβαθμισμένα βοσκοτόπια δύναται να αναδασωθούν με δρυς και άλλα αυτόχθονα είδη. Στην περίπτωση εφαρμογής μιας τέτοιας παρέμβασης θα παρατηρούνταν μια σημαντική μείωση των κρίσιμων περιοχών από 47% σε 43% (σε ολόκληρη τη Λεκάνη, αλλά κατά τόπους σε μεγαλύτερο ποσοστό) και αύξηση των μη-απειλούμενων και δυνητικών περιοχών κατά 2 %.

Σενάριο 2: Αποκατάσταση των υποβαθμισμένων με την  φρυγανώδη και ανάμεικτη φρυγανώδη-δασική  βλάστηση με πυκνή φρυγανώδη βλάστηση

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Από το σενάριο αυτό προκύπτουν (συνολικά) τα καλύτερα αποτελέσματα εξαιτίας των μεγάλων περιοχών που αποτελούνται από υποβαθμισμένη φρυγανώδη και φρυγανώδη-δασική βλάστηση  στη Μέση και Κάτω Λεκάνη της Agri. Το σενάριο υποθέτει την μετεξέλιξη των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων σε μονιμότερα οικοσυστήματα διαμέσου πυκνής φυτοκάλυψης σχηματισμούς  (πχ. φρυγανώδη βλάστηση ανάμεικτη με δάση δρυός). Προυποθέτοντας και την έλλειψη κάθε  ανθρώπινης ενόχλησης, η μεσογειακή αυτή περιοχή θα είχε και την χαρακτηριστική φυτοκάλυψη. Η αύξηση της canopy θα προκαλούσε μείωση 6% των κρίσιμων περιοχών και 4% των ευπαθών περιοχών.

Σενάριο 3: Μετατροπή των απογυμνωμένων εδαφών calanchi σε  πυκνής φυτοκάλυψης φρυγανώδη βλάστηση

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Το τρίτο σενάριο εξετάζει την αποκατάσταση μεγάλων περιοχών από calanchi στη Μέση Λεκάνη της Agri μέσω της φύτευσης θαμνωδών και φρυγανώδη ειδών, ως πρώτο βήμα προς πιο μόνιμους και αποτελεσματικούς δασικούς σχηματισμούς. Τα αποτελέσματα αυτής της παρέμβασης είναι παρόμοια, από άποψη ποσοστών, με εκείνα του πρώτου σεναρίου (το οποίο αφορούσε στην αναδάσωση υποβαθμισμένων βοσκότοπων) δηλαδή μείωση 4% των κρίσιμων περιοχών, αλλά με πολύ διαφορετικά αποτελέσματα όσον αφορά το περιβάλλον.

Συμπεράσματα

Τα παραπάνω παραδείγματα αποδεικνύουν ότι, χρησιμοποιώντας την μέθοδο ESA για την διερεύνηση των αποτελεσμάτων διαφόρων σεναρίων, καθίσταται εφικτή η ανάλυση και ανεύρεση προτάσεων για μια καλύτερη και περισσότερο βιώσιμη διαχείριση γης. Σε αυτά τα παραδείγματα η καλύτερη πρακτική διαχείρισης γης για την προστασία της περιοχής από την διάβρωση του εδάφους και την ερημοποίηση, με τον μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο είναι η αποκατάσταση των υποβαθμισμένων φρυγανωδών και ανάμεικτων φρυγανωδών και δασικών περιβαλλόντων με πυκνής φυτοκάλυψης φρυγανώδη, ως πρώτο βήμα προς πιο μόνιμους και αποτελεσματικούς μεικτούς δασικούς σχηματισμούς.

Η εφαρμογή τεχνικών ανάλυσης σεναρίων στα Επίπεδα πληροφόρησης τους συστήματος ESA, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να πιστοποιήσει εύκολα και επαρκώς την τρέχουσα κατάσταση υποβάθμισης ή περιβαλλοντικής ευαισθησίας μιας περιοχής και να υπογραμμίσει τις καλύτερες πολιτικές παρέμβασης. Η προσέγγιση αυτή δεν επιτρέπει μόνο την εύρεση των διαφόρων βαθμών περιβαλλοντικής ευαισθησίας αλλά παρέχει ακόμη τη δυνατότητα ανάλυσης των παραγόντων που εντείνουν την εξέλιξη των φαινομένων καθώς και της ανεύρεσης αποτελεσματικών λύσεων.

5 Αρχή

g Ανάπτυξη σεναρίων διαχείρισης γης για την προστασία από την ερημοποίηση - Χανιά Κρήτης
Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Κοσμάς <lsos2kok@aua.gr>

Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής των Χανίων στη δυτική Κρήτη καλύπτεται από συστηματικούς   ελαιώνες ή μεμονωμένα ελαιόδεντρα. Στην περιοχή εφαρμόζονται τρεις βασικές μορφές πρακτικών καλλιέργειας: (α) άροση μία ή δύο φορές την άνοιξη, (β) όχι άροση και μη-χρήση ζιζανιοκτόνων, και (γ) όχι  άροση και χρήση ζιζανιοκτόνων. Εφαρμόζοντας τη μέθοδο που παρουσιάστηκε στο  Δοκιμαστική χρήση της DIS4ME στην Κρήτη χαρτογραφήσαμε τις περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές.

Περιβαλλοντικά Ευαίσθητες Περιοχές στην ερημοποίηση υπό τις υφιστάμενες χρήσεις γης και πρακτικές διαχείρισης

	Χάρτης των περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών στην ερημοποίηση υπό τις υφιστάμενες χρήσεις γης και πρακτικές διαχείρισης (N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.)
	Ταξινόμηση των διαφόρων τύπων ESAs υπό την υφιστάμενη χρήση γης και χαρακτηριστικά διαχείρισης

Χρησιμοποιώντας την μέθοδο ESA, εξετάστηκαν τέσσερα σενάρια προκειμένου να εκτιμήσουμε τη δυνατότητά τους να αλλάξουν τον βαθμό περιβαλλοντικής ευαισθησίας σε φαινόμενα ερημοποίησης.

Σενάριο 1: Μετατροπή των ελαιώνων σε καλλιέργειες σιτηρών

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Η αντικατάσταση των ελαιόδεντρων με σιτηρά επηρεάζει σημαντικά την ευαισθησία της περιοχής σε φαινόμενα ερημοποίησης. Οι κρίσιμες ESAs αυξάνονται από 14,2% σε 47,2%. Αρκετές περιοχές χαρακτηριζόμενες ως ευαίσθητες υπό τις σημερινές συνθήκες εξελίσσονται σε κρίσιμες. Οι δυνητικές ή μη απειλούμενες ESAs δεν εμφανίζονται πλέον στο χάρτη.

Σενάριο 2: Άροση του εδάφους των ελαιώνων

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Ενδεχόμενη αλλαγή στις πρακτικές διαχείρισης γης ώστε να συμπεριληφθεί η άροση των εδαφών των ελαιώνων δεν φαίνεται να προκαλεί σημαντικές διαφοροποιήσεις στον χάρτη των ESA. Μόνο μια μικρή αύξηση της περιβαλλοντικής ευαισθησίας θα παρατηρούνταν στην περίπτωση που καλλιεργείται  όλη η περιοχή με τους ελαιώνες.

Σενάριο 3: Αντικατάσταση των ελαιώνων με φυσική βλάστηση

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες , και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Ενδεχόμενη αλλαγή χρήσης γης από ελαιώνες (υπό τις σημερινές πρακτικές διαχείρισης γης) σε φυσική βλάστηση (υπό τον όρο ότι η γη δεν υπερβόσκετε) αυξάνει ελαφρώς τον βαθμό ευαισθησίας σε φαινόμενα ερημοποίησης. Αυτό μπορεί να οφείλεται στον υψηλότερο κίνδυνο πυρκαγιάς που έχει η φυσική βλάστηση σε σύγκριση με τα ελαιόδεντρα καθώς και στην παρουσία ζώων.

Σενάριο 4: Καθόλου άροση της γης των  ελαιώνων

	N=μη-απειλούμενες, P=δυνητικές, F1, F2, F3=ευαίσθητες, και C1, C2, C3= κρίσιμες περιοχές για ερημοποίηση.

Το σενάριο αυτό, στο οποίο οι ελαιώνες δεν οργώνονται  καθόλου, παρέχει τις καλύτερες δυνατότητες προστασίας της γης από φαινόμενα ερημοποίησης. Οι κρίσιμες ESAs μειώνονται από 14,2% (παρούσα κατάσταση) σε 10%, με μια σημαντική μείωση του υποομάδας  C2. Οι ευαίσθητες ESAs μειώνονται από 78% σε 70,4 %. Η περιοχή που καλύπτεται από τις υποομάδες  F3 και F2 μειώνεται σχεδόν κατά 11%, ενώ η υποομάδα  F1 αυξάνεται από 15,5% σε 30,9%. Τέλος σημαντική αύξηση (από 4,3% σε 15,2%) εκτιμάται ότι θα συμβεί στις δυνητικές Περιβαλλοντικά Ευαίσθητες Περιοχές.

Συμπεράσματα

Η καλύτερη πρακτική διαχείρισης γης για την προστασία της λοφώδης περιοχής των Χανίων από τη διάβρωση τους εδάφους και την ερημοποίηση, η οποία θα στηρίζει παράλληλα το αγροτικό εισόδημα, είναι η διατήρηση των υπαρχόντων ελαιόδεντρων αλλά δίχως άροση του εδάφους ή μείωση της συχνότητας άροσης σε μια φορά κάθε τρία χρόνια ώστε να περιοριστεί η αύξηση της φυσικής πολυετής βλάστησης.

Οι ελιές διακρίνονται για την ιδιαιτέρως υψηλή προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητά τους σε συνθήκες μακράς ξηρασίας ενώ παράλληλα υποστηρίζουν μια σημαντική ποικιλία χλωρίδας και πανίδας, που είναι ακόμη πιο μεγάλη και από ορισμένα φυσικά οικοσυστήματα. Οι ελαιώνες μπορούν να θεωρηθούν ως φυσικά δάση, προσαρμοσμένα στις ξηρές μεσογειακές συνθήκες με μικρότερη ευαισθησία  στις φωτιές σε σύγκριση με τα  πευκοδάση. Επίσης προστατεύουν αποτελεσματικά το έδαφος από την επίδραση των σταγόνων της βροχής  με την παρουσία φύλλων κατά τη διάρκεια της περιόδου των βροχοπτώσεων και παρέχουν σημαντικό εισόδημα στους αγρότες. Παρόλα αυτά η επέκταση των ελαιώνων στις φυσικές περιοχές με πολύ απότομες κλίσεις και σχετικά αβαθή εδάφη δεν ενδείκνυται.

5 Αρχή